Khi thiết kế PCB xong, bước tiếp theo để đặt sản xuất là xuất file Gerber gửi cho nhà máy. Nhưng file Gerber là gì? Nó gồm những file nào? Cần chuẩn bị ra sao để tránh sai sót dẫn đến mạch hỏng? Bài viết này giải đáp toàn bộ.
1. File Gerber Là Gì?
File Gerber (hay Gerber file) là định dạng dữ liệu tiêu chuẩn công nghiệp dùng để mô tả từng lớp của thiết kế PCB dưới dạng có thể đọc bởi thiết bị sản xuất (máy CAM, máy in mạch quang). Tên gọi xuất phát từ công ty Gerber Scientific Instruments – người phát minh ra định dạng này vào những năm 1960.
Hiểu đơn giản: file Gerber là "bản thiết kế" mà bạn gửi cho nhà máy sản xuất PCB, tương tự như bản vẽ kỹ thuật trong cơ khí. Không có file Gerber đúng chuẩn, nhà máy không thể sản xuất.
2. Các Phiên Bản Gerber Phổ Biến
| Phiên bản | Tên đầy đủ | Trạng thái |
|---|---|---|
| RS-274D | Gerber chuẩn (D-code) | Lỗi thời, không còn dùng |
| RS-274X | Extended Gerber | Phổ biến nhất hiện nay |
| Gerber X2 | Gerber X2 (IPC-2581 compatible) | Chuẩn mới, có metadata lớp |
Hiện nay, hầu hết nhà máy chấp nhận RS-274X. Gerber X2 đang được áp dụng rộng hơn vì chứa thêm thông tin metadata (tên lớp, loại lớp) giúp giảm sai sót khi setup sản xuất.
3. Cấu Trúc File Gerber – Gồm Những Lớp Nào?
Một bộ file Gerber hoàn chỉnh cho PCB 2 lớp điển hình gồm:
| File / Lớp | Nội dung | Phần mở rộng thường gặp |
|---|---|---|
| Top Copper | Đường trace, pad mặt trên | .gtl, .cmp |
| Bottom Copper | Đường trace, pad mặt dưới | .gbl, .sol |
| Top Soldermask | Vùng mở sơn hàn mặt trên | .gts |
| Bottom Soldermask | Vùng mở sơn hàn mặt dưới | .gbs |
| Top Silkscreen | Chú thích, ký hiệu mặt trên | .gto, .plc |
| Bottom Silkscreen | Chú thích, ký hiệu mặt dưới | .gbo, .pls |
| Board Outline | Đường viền board, lỗ routing | .gko, .gm1, .dim |
| NC Drill (Excellon) | Vị trí và kích thước lỗ khoan | .drl, .txt, .xln |
Lưu ý: Phần mở rộng file Gerber không có chuẩn thống nhất giữa các phần mềm EDA. File Excellon (NC Drill) thường được xuất riêng và phải đi kèm với file Gerber.
4. Những Thông Tin Thường Thiếu Trong File Gerber
File RS-274X tiêu chuẩn không chứa thông tin về:
- Vật liệu và stackup (số lớp, độ dày).
- Màu sơn hàn, bề mặt hoàn thiện (HASL/ENIG/OSP).
- Yêu cầu impedance đặc biệt.
- Yêu cầu kiểm tra điện (electrical test).
Những thông tin này cần được cung cấp riêng qua form đặt hàng hoặc tài liệu kỹ thuật đi kèm (PCB Fabrication Notes).
5. Checklist Chuẩn Bị File Gerber Trước Khi Gửi Nhà Máy
Trước khi gửi file, hãy kiểm tra:
- Đủ tất cả các lớp cần thiết (top/bottom copper, soldermask, silkscreen, board outline, drill).
- Đặt gốc tọa độ (origin) nhất quán giữa tất cả các file (thường là góc dưới bên trái board).
- File khoan (Drill) xuất cùng đơn vị (mm hoặc inch) và cùng gốc tọa độ với file Gerber.
- Đơn vị và định dạng số (integer/decimal places) được thiết lập đúng trong RS-274X.
- Nén tất cả file vào một file .zip hoặc .rar trước khi gửi.
- Mở file bằng Gerber viewer (Gerbv, FAB 3000, hoặc viewer online) để kiểm tra trực quan trước khi gửi.
- Khoảng cách giữa các mạch trên panel (nếu tự panel hóa) đủ cho routing.
6. Cách Xuất File Gerber Từ Các Phần Mềm EDA Phổ Biến
Mỗi phần mềm thiết kế PCB có trình xuất Gerber riêng:
- Hướng dẫn xuất Gerber từ Altium Designer
- Hướng dẫn xuất Gerber từ phần mềm EAGLE
- Hướng dẫn xuất Gerber và Drill từ OrCAD
KiCad, EasyEDA và Cadence Allegro cũng có các bước tương tự – hãy liên hệ để được hỗ trợ.
7. Lỗi Phổ Biến Khi Gửi File Gerber
- Thiếu file Drill: Nhà máy không khoan lỗ nào, mạch không lắp được linh kiện.
- Gốc tọa độ không nhất quán: Các lớp bị lệch nhau sau khi nhà máy chồng file.
- Soldermask quá chật: Pad bị sơn hàn che kín, không hàn được.
- Thiếu board outline: Nhà máy không biết cắt mạch ở đâu.
- Gửi file SCH thay vì Gerber: File schematic không phải Gerber, nhà máy không xử lý được.
Câu Hỏi Thường Gặp
Gerber và BOM có phải là một không?
Không. Gerber mô tả thiết kế vật lý của mạch PCB (trace, pad, lỗ). BOM (Bill of Materials) là danh sách linh kiện cần lắp. Khi đặt PCBA, cần cả Gerber lẫn BOM.
Nhà máy có thể sản xuất từ file PDF hoặc DXF không?
Không. Nhà máy sản xuất PCB yêu cầu file Gerber (RS-274X hoặc X2) và file Excellon drill. Không thể sản xuất từ PDF, DXF hay ảnh JPEG.
Tôi nên dùng phần mềm gì để kiểm tra file Gerber?
Gerbv (mã nguồn mở), FAB 3000, hoặc các viewer online như PCBWay Gerber Viewer. Luôn kiểm tra bằng viewer trước khi gửi nhà máy.
Bạn đã có file Gerber? Đặt mạch online ngay hoặc gửi file để nhận báo giá trong khoảng 1 giờ làm việc.
