Trong sản xuất PCBA (Printed Circuit Board Assembly), hai phương pháp hàn chủ đạo là Reflow Soldering (hàn chảy lại) cho linh kiện SMT và Wave Soldering (hàn sóng) cho linh kiện THT. Hiểu rõ sự khác biệt giúp kỹ sư lựa chọn phương pháp hàn phù hợp và tránh các lỗi phổ biến trong sản xuất.
Reflow Soldering – Hàn Chảy Lại
Reflow soldering là quy trình hàn chính cho linh kiện SMD (Surface Mount Device). Solder paste được in lên pad, linh kiện được đặt lên, sau đó toàn bộ board đi qua lò reflow để nung chảy và đông cứng solder.
Quy trình Reflow Soldering
- In solder paste (Solder Paste Printing): Dùng stencil (khuôn lá thép) để in solder paste lên pad. Độ chính xác in ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng mối hàn.
- Đặt linh kiện (Component Placement): Máy pick-and-place tự động lấy linh kiện từ reel/tray và đặt chính xác lên pad có solder paste.
- Hàn reflow: Board đi qua conveyor lò reflow với 4 vùng nhiệt độ kiểm soát.
- Làm mát (Cooling): Board được làm mát có kiểm soát để tạo mối hàn tin cậy.
Profin nhiệt Reflow (Thermal Profile)
Lò reflow có 4 vùng nhiệt độ điển hình:
| Vùng | Tên | Nhiệt độ | Mục đích |
|---|---|---|---|
| Zone 1–2 | Preheat | 25°C → 150°C (tốc độ ≤3°C/s) | Làm nóng từ từ, bay hơi dung môi trong paste |
| Zone 3–4 | Soak (Thermal Equilibrium) | 150°C – 180°C (60–120 giây) | Flux hoạt hóa, nhiệt độ đồng đều toàn board |
| Zone 5–6 | Reflow (Liquidus) | Peak 235–245°C (Lead-free: 245–260°C) | Solder chảy lỏng, tạo metallurgical bond |
| Zone 7–8 | Cooling | 260°C → <150°C (tốc độ ≤4°C/s) | Đông cứng solder, hình thành microstructure |
Lỗi phổ biến trong Reflow Soldering
- Tombstoning (linh kiện dựng đứng): Thường xảy ra với 0402, 0201 do mất cân bằng sức căng bề mặt. Nguyên nhân: pad size không đều, in paste lệch, nhiệt không đồng đều.
- Solder bridging: Hai pad bị nối ngắn bởi solder thừa. Nguyên nhân: in paste quá nhiều, solder paste quá loãng, tốc độ cooling quá chậm.
- Voiding: Bọt khí trong mối hàn, đặc biệt với QFN/BGA. Ảnh hưởng đến dẫn nhiệt và độ bền cơ học.
- Cold joint: Mối hàn không đủ nhiệt, kém sáng, không tin cậy. Nguyên nhân: profile nhiệt không đúng, stencil aperture quá nhỏ.
Wave Soldering – Hàn Sóng
Wave soldering là phương pháp hàn truyền thống cho linh kiện THT (Through-Hole Technology) và một số linh kiện SMT ở mặt dưới (bottom-side SMT). Board được đi qua sóng solder nóng chảy, solder thấm vào lỗ và hàn chân linh kiện.
Quy trình Wave Soldering
- Flux application: Phun hoặc foam flux lên mặt bottom để tăng khả năng thấm ướt (wetting) của solder.
- Preheat: Board được làm nóng sơ bộ 100–150°C để flux hoạt động và tránh shock nhiệt.
- Wave contact: Board di chuyển qua sóng solder chảy (thường 250–260°C). Solder thấm vào through-hole via và hàn chân linh kiện.
- Cooling: Làm mát tự nhiên hoặc có quạt.
Loại sóng trong Wave Soldering
- Chip wave (turbulent wave): Sóng hỗn loạn, thấm solder vào dưới linh kiện SMD ở mặt dưới, giảm shadowing
- Smooth wave (laminar wave): Sóng phẳng, hàn through-hole component, tạo mối hàn sáng bóng
Lỗi phổ biến trong Wave Soldering
- Bridging: Solder chảy giữa hai chân gần nhau. Phổ biến với IC pitch nhỏ (< 1.27mm).
- Icicle (solder spike): Solder kéo dài thành mũi nhọn ở chân THT do solder chảy quá nhiều hoặc tốc độ board quá nhanh.
- Insufficient solder (mối hàn thiếu): Solder không lên đủ trong lỗ. Nguyên nhân: flux không đủ, preheat chưa đủ, lỗ quá nhỏ so với chân.
- Tombstoning SMD: Linh kiện SMD ở mặt dưới bị bong khi wave.
So sánh Reflow và Wave Soldering
| Tiêu chí | Reflow Soldering | Wave Soldering |
|---|---|---|
| Loại linh kiện | SMT (SMD) | THT, bottom-side SMT |
| Nhiệt độ hàn | Peak 245–260°C (Lead-free) | 250–260°C |
| Phù hợp với fine-pitch | Có (đến pitch 0.3mm) | Không (hạn chế <1.27mm pitch) |
| Throughput | Cao | Cao |
| Chi phí thiết bị | Cao hơn | Thấp hơn |
| Linh hoạt | Rất linh hoạt | Hạn chế với board phức tạp |
| Khả năng Nitrogen atmosphere | Có | Có (giảm oxy hóa) |
Mixed Technology – Kết hợp cả hai phương pháp
Nhiều board hiện đại dùng cả SMT và THT. Quy trình điển hình:
- In paste và SMT top side → Reflow lò reflow (mặt top)
- SMT bottom side (nếu có) → Adhesive + reflow hoặc wave
- Insert THT components thủ công hoặc auto-insertion
- Wave soldering mặt bottom (hàn chân THT và bottom SMT)
Selective Soldering – Hàn tại điểm chọn lọc
Thay vì wave toàn bộ board, selective soldering dùng mini-wave hoặc solder iron robot để hàn từng vị trí THT chọn lọc. Phù hợp với board có SMD ở cả hai mặt và chỉ một vài connector THT.
FAQ
Có thể hàn linh kiện THT bằng reflow không?
Có thể với kỹ thuật "pin-in-paste" (PIP): in solder paste vào lỗ through-hole, cắm linh kiện, rồi reflow. Phù hợp với số lượng THT ít, chân phải chịu được nhiệt độ reflow. Không phù hợp với connector lớn hay linh kiện có mass nhiệt cao.
Nitrogen atmosphere trong lò reflow có cần thiết không?
Nitrogen giảm oxy hóa, cải thiện khả năng thấm ướt (wetting) và bề mặt mối hàn sáng bóng hơn. Cần thiết với Lead-free soldering ở nhiệt độ cao, board mật độ cao, hoặc với flux hoạt tính thấp (no-clean flux). Chi phí tăng khoảng 10–20% cho Nitrogen.
Cần gia công PCBA với SMT và THT? Chúng tôi cung cấp dịch vụ SMT reflow, wave soldering và selective soldering với thiết bị hiện đại. Gửi BOM và Gerber để nhận báo giá.
